Histamine en Eczeem: Oorzaak of Gevolg? De Nodige Context

Veel ouders die te maken hebben met eczeem (of allergische klachten) bij hun kind komen vroeg of laat uit bij het onderwerp histamine. Online wordt vaak geadviseerd om een histamine-arm dieet te volgen. En histamine wordt soms zelfs gezien als dé oorzaak van eczeem. Maar zo simpel ligt het niet. Sterker nog: histamine is zelden de oorzaak van een probleem. Het is bijna altijd een gevolg.

Histamine is namelijk een belangrijke signaalstof in het lichaam. Het speelt een rol in het zenuwstelsel, het immuunsysteem en in allerlei communicatieprocessen tussen cellen. 

Wanneer het lichaam in contact komt met een lichaamsvreemde indringer (denk aan een bacterie, virus of allergeen), maken immuuncellen histamine vrij. Daarmee wordt het immuunsysteem als het ware ‘aangezet’. De bekende reacties die daarop volgen zijn:

• jeuk
• roodheid
• vocht
• niezen
• tranende of branderige ogen

Het zijn allemaal tekenen dat het immuunsysteem aan het werk is. Histamine is dus geen slechte stof. Het is een belangrijke hulpstof van het lichaam. 

Histamine in voeding
Histamine komt ook voor in voeding. Het ontstaat uit het aminozuur L-histidine, dat vooral in eiwitrijke producten zit. Wanneer voedsel vers is, zoals vlees, kip, vis, of eieren, bevat het meestal weinig histamine. Maar hoe langer voedsel wordt 

• bewaard
• gerijpt
• gefermenteerd 
• of opgewarmd

hoe meer histamine kan ontstaan. Daarom bevatten voedingsmiddelen als vis uit blik, gerijpte kazen, gedroogde of gefermenteerde producten of lang getrokken bouillons vaak relatief veel histamine. En toch is deze voeding voor de meeste mensen helemaal geen probleem. Maar waarom reageren sommige mensen dan toch op histamine?

Normaal gesproken breekt het lichaam histamine dat we opeten gewoon af voordat het in grote hoeveelheden in het lichaam terechtkomt.. In de darmen gebeurt dat vooral met behulp van het enzym (een ‘werkmannetje’) DAO (diamine oxidase). 

Wanneer de darmwand beschadigd is, kan de productie van DAO verminderen. Dan kan histamine minder goed worden afgebroken. Dat zien we vaak terug bij:

• langdurige darmontsteking
• voedselovergevoeligheden
• verstoring van de darmflora
• een beschadigde darmwand (leaky gut / lekkende darm)

Daarnaast heeft DAO bepaalde voedingsstoffen nodig om goed te functioneren. Zonder de ‘hulpstoffen’ zink, koper en vitamine B6 kan het enzym zijn werk niet doen. 

Soms is niet voeding, maar het lichaam zelf de bron van de histamine
Maar dat is zeker niet het complete verhaal. Want wat veel mensen niet weten, is dat histamine ook door het lichaam zelf kan worden gemaakt nadat we iets eten. In het maag-darmkanaal zitten verschillende cellen die histamine kunnen produceren, zoals mastcellen en enterochromaffine cellen. Wanneer het darmslijmvlies geïrriteerd of beschadigd is, kunnen deze cellen extra histamine vrijmaken als reactie op voedsel of andere prikkels. In dat geval lijkt het alsof iemand reageert op histamine in voeding, maar in werkelijkheid maakt het lichaam zelf histamine aan in een reactie op voedsel. Omdat histamine een krachtige signaalstof is, kan dat allerlei klachten veroorzaken, zoals:

• jeuk
• roodheid van de huid
• migraine
• reflux of veel maagzuur
• misselijkheid
• warmte flushes
• (hevige) buikpijn of kramp

Histamine vrijmakers
En daarbovenop bestaan er ook nog voedingsmiddelen die bekendstaan als histamine-vrijmakers. Dat betekent dat ze het lichaam kunnen stimuleren om histamine vrij te maken. Hierom bekend staan cacao, avocado, aardbeien, tomaat, spinazie en alcohol. Maar ook hierbij geldt: de meeste mensen die dit eten krijgen hier niets van. Maar wanneer het lichaam al gevoelig is geworden, kunnen deze producten klachten versterken. 

Wat betekent dit voor eczeem? Histamine kan jeuk, roodheid en zwelling van de huid versterken. Daarom kan een hoge histaminebelasting eczeemklachten verergeren. 

Maar de onderliggende ontsteking van de huid wordt er niet door veroorzaakt. 

Bij eczeem spelen vaak andere factoren een rol, zoals:

• een verstoorde huidbarrière
• een verstoorde darmbarrière
• voedselovergevoeligheden
• een ontregeld immuunsysteem

Histamine werkt dan dus vooral als versterker van bestaande klachten. 

Het histamine-arme dieet: oplossing of pleister?
Ondanks dat het een behoorlijk complexe eetwijze is, merken veel mensen dat hun klachten verminderen wanneer ze histaminerijke voeding vermijden. Dat kan tijdelijk heel zinvol zijn, omdat het de symptomen vermindert. Maar het lost meestal de onderliggende oorzaak niet op. De echte vraag is namelijk: 

Waarom kan het lichaam histamine niet goed verwerken?

En: waarom wordt er misschien te veel histamine geproduceerd?

Waar wij dan liever naar kijken:
In plaats van alleen histamine te vermijden, kijken wij liever naar de oorzaak. Bijvoorbeeld:

• is de darmwand geïrriteerd / beschadigd geraakt?
• Zijn er voedingsmiddelen waar het immuunsysteem op reageert?
• Hoe gezond is de darmflora?
• Krijgt het lichaam voldoende bouwstoffen binnen voor herstel en onderhoud van de slijmvliezen?

Wanneer je dát aanpakt, herstelt vaak ook de histaminetolerantie, en wordt voeding weer iets waar het lichaam normaal mee om kan gaan.