Vitamine A: De Stille Kracht Achter De Ontwikkeling Van Je Kind

Vitamine A. We hebben het er zelden over met elkaar. Het gaat vaak over vitamine C, probiotica of extra weerstand in de winter. Maar wereldwijd is vitamine A tekort nog steeds een van de meest voorkomende tekorten. En het vergroot vooral het risico op infecties. En dat… is precies waar veel ouders tegenaan lopen.

‘Waarom is mijn kind zo vaak verkouden?’

‘Elke griep gaat hier meteen door naar een oorontsteking’

‘De huid van mijn kind is zo droog en ruw’

Zou vitamine A hier een rol kunnen spelen?

Wat doet vitamine A eigenlijk?
Vitamine A is geen ‘gewone’ vitamine. Ons lichaam heeft namelijk specifieke receptoren voor deze vitamine A. Op onze cellen en zelfs op ons DNA. Dat betekent dat deze vitamine letterlijk een soort invloed heeft op hoe genen worden afgelezen. Het werkt als een soort aan/uit schakelaar voor allerlei processen in het lichaam. Vitamine A is onder andere belangrijk voor:

• een goed werkend immuunsysteem
• gezonde slijmvliezen (keel, neus, longen, darmen)
• de huid
• groei en ontwikkeling
• het gezichtsvermogen (vooral kunnen zien in het donker!)
• een goede werking en transport van onder andere schildklierhormoon

Je kunt je voorstellen dat als deze vitamine tekortschiet, dat op meerdere plekken merkbaar kan worden. 

Hoe herken je een vitamine A tekort?
Een ernstig vitamine A tekort komt in Nederland gelukkig niet vaak voor, maar mildere tekorten of suboptimale innames zien we toch vaker dan we denken. Signalen waar je als ouder alert op kunt zijn *:

• vaak terugkerende infecties
• slecht herstel na ziekte
• droge huid of ruwe bultjes op bovenarmen of benen (hyperkeratose)
• droge ogen
• moeite met zien in schemer of donker (nachtblindheid, bij oudere kinderen te herkennen)
• algemeen kwetsbare weerstand. 

*Let op: deze klachten kunnen natuurlijk ook andere oorzaken hebben, maar zijn een aanwijzing dat het de moeite waard is om eens naar voeding van je kind te laten kijken. 

Waar zit vitamine A in?
Hier wordt het interessant! Er zijn namelijk 2 vormen:

1: Retinol (de actieve vorm). Deze vorm kan direct worden gebruikt in het lichaam. Deze vind je vooral in:

• lever en orgaanvlees
• leverworst
• volle zuivel
• eierdooiers
• boter

En precies hier wringt het vaak. Orgaanvlees eten we nauwelijks meer, terwijl dit evolutionair gezien een belangrijke voedingsbron voor ons was.

2: Carotenoïden (de voorloper ervan). Dit is de plantaardige vorm (zoals betacaroteen) die het lichaam zelf moet omzetten naar retinol. Die zit vooral in:

• wortel
• pompoen
• zoete aardappel
• mango
• donkergroene groenten zoals spinazie, boerenkool
• verse kruiden

We herkennen carotenoïden vaak aan de oranje kleur, maar groene groenten bevatten ze zelfs meer!

Belangrijk om te weten: de omzetting van bètacaroteen naar actieve vitamine A is niet bij iedereen even efficiënt*. Dat betekent dat je dan relatief veel groenten nodig hebt om voldoende vitamine A te maken. En laten we eerlijk zijn.. veel kinderen eten niet dagelijks bergen met groenten.

*Gemiddeld wordt vaak gerekend met ongeveer 12:1 (12 eenheden betacaroteen voor 1 eenheid retinol), maar bij sommige mensen (zo’n 40%) kan dat minder gunstig zijn (tot ongeveer 28:1). 

Vitamine A en vetarme voeding
Vitamine A is een vetoplosbare vitamine. Dat betekent dat je vet nodig hebt om het goed op te nemen. Een wortel zonder vet is dus minder effectief dan een wortel met een klontje roomboter, olijfolie, kokosolie, of verwerkt in een maaltijd met vet. In dat licht is een lepeltje jus door de stap dus absoluut zo gek nog niet. Alsof onze oma’s het wisten. Ook retinol uit dierlijke bronnen wordt beter opgenomen in de aanwezigheid van vet. In een tijd waarin “vetarm” lang als gezond werd gezien en soms uit gewoonte is blijven hangen, kan onbedoeld de opname van deze vitamine zijn verminderd. 

Waarom lopen juist kinderen risico?
Als we eerlijk kijken naar het voedingspatroon van veel jonge kinderen, zien we dat het voor een aanzienlijk deel uit ‘beige voeding’ bestaat. Brood, crackers, pasta, rijst, ontbijtgranen koekjes.. Vitamine A zit hier nauwelijks in. Als groenten dan ook beperkt worden gegeten en orgaanvlees helemaal ontbreekt, kan ‘mis-eten’ van deze stille kracht in de gezondheid dus heel makkelijk gebeuren. Gelukkig kun je met een aantal kleine aanpassingen de hoeveelheid vitamine A in voeding én de opname ervan flink verhogen!

Onze praktische top-tips:

• voeg meerdere malen per week hele eieren toe aan maaltijden van je kind
• verwerk met grote regelmaat wortel, pompoen of zoete aardappel in sauzen en soepen
• Maak smoothies met mango en wat vet zoals yoghurt of avocado
• overweeg af en toe een likje (biologische) leverworst op een cracker of desembroodje
• Verwerk fijngehakte kippenlever in gehakt of pastasaus
• Serveer groenten áltijd met een likje boter of scheutje olijfolie

Het hoeft niet dagelijks perfect; met kleine aanpassingen maak je al een groot verschil!